W sobotę 21 lutego przypada Międzynarodowy Dzień Języka Ojczystego, ustanowiony przez UNESCO dla ochrony dziedzictwa kulturowego i różnorodności językowej. Z tej okazji publikujemy komentarz dr hab. Joanna Smól, prof. UAM z Wydziału Filologii Polskiej i Klasycznej, Instytutu Filologii Polskiej.
– Międzynarodowy Dzień Języka Ojczystego skłania do refleksji nad społeczną funkcją mowy jako narzędzia kształtującego relacje międzyludzkie. Szacunek dla języka nie sprowadza się wyłącznie do respektowania norm poprawnościowych, lecz jest formą uznania godności i podmiotowości rozmówcy. Z perspektywy pragmatycznej zwroty grzecznościowe, często postrzegane jako konwencjonalna fasada, stanowią wyraz kompetencji komunikacyjnej – umiejętności dostosowania formy wypowiedzi do kontekstu i relacji z odbiorcą.
W codziennym komunikowaniu równie istotne jest unikanie manipulacji, krzywdzących stereotypów oraz mowy wykluczającej. W debatach o inkluzywności czy feminatywach, poza rozważaniami gramatycznymi, wybrzmiewa ważne pytanie, na ile słowa odzwierciedlają zmieniającą się rzeczywistość. Troska o język to także gotowość do refleksji nad tym, czy nasze wypowiedzi nie utrwalają nierówności.
Komunikacja w przestrzeni cyfrowej, ze względu na fizyczny dystans i pozorną anonimowość nadawców, sprzyja radykalizacji twierdzeń oraz nasilaniu się agresji. Odpowiedzialność za treść i formę przekazu nabiera tu szczególnego znaczenia.
Język ojczysty to bowiem nie tylko system znaków, ale także archiwum doświadczeń i wartości wspólnoty. Szacunek dla niego nie oznacza zamknięcia się na zmiany, lecz dbałość o przebieg dialogu, obejmującą zarówno znajomość obowiązujących norm, jak i wrażliwość pragmatyczną – uwzględnianie kontekstu oraz empatyczne traktowanie rozmówcy.
oprac. anka
